EugenikaEugenika (gr. eu – dobry, gennao – rodzę) jest dyscypliną teoretyczno-praktyczną, opierającą się na wynikach badań i twierdzeniach genetyki i embriologii...

której celem jest poprawa ludzkiego gatunku. Współcześnie rozumie się go jako postulat biologicznego i psychicznego doskonalenia gatunku ludzkiego oraz zapobieganie jego degeneracji.

Myśl eugeniczna pojawiała się w ludzkich dziejach od zarania, ale sama nazwa i teoretyczne opracowanie pochodzą od angielskiego uczonego Francisa Galtona (1822–1911). W oparciu o Darwinowską teorię doboru naturalnego Galton postulował wprowadzenie sztucznej selekcji w taki sposób, aby skutecznie można było powiększać liczbę ludzi z tzw. dobrymi cechami. Te postulaty opierał na przeprowadzonych przez siebie badaniach rodowodów wielu rodzin z różnych stanów społecznych, które obejmowały kilka kolejnych pokoleń. Dzięki tym badaniom zauważył, że wiele cech i predyspozycji, zarówno dobrych, jak i złych, jest przekazywanych kolejnym pokoleniom (w czasach Galtona genetyka dopiero zaczynała się rozwijać).

W Ameryce pomysł doskonalenia gatunku homo sapiens upowszechnił Charles Davenport (1866–1944), a jego misja powiększenia dobrego materiału genetycznego i wyeliminowania złego doprowadziła do uchwalenia przez wiele stanów prawa zakazującego małżeństw osobom o niekorzystnych cechach lub nakazującego poddanie sterylizacji wszystkich tych, co do których podejrzewano, że mogą się przyczyniać do powiększenia puli złych genów. Taka eugeniczna polityka stała się w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej przyczyną pogłębienia podziałów rasowych (Davenport dowodził, że najwięcej złego materiału genetycznego pochodzi od Murzynów, Żydów i emigrantów z Europy Wschodniej).

Dziś mówi się o tzw. nowej eugenice (zwanej czasem kryptogaltonizmem), która próbuje realizować założenia eugeniczne, wykorzystując osiągnięcia genetyki medycznej i inżynierii genetycznej. Współcześnie troska o zwiększenie ilości „dobrego materiału genetycznego” może dokonywać się dzięki diagnostyce genetycznej (stwierdzenie wad płodu często pociąga za sobą przerwanie ciąży; mówi się o selektywnej aborcji ze względów eugenicznych), klonowaniu (możliwość powołania do życia osobników o najbardziej pożądanych cechach) czy technikom umożliwiającym wzmocnienie genetyczne.

Problemy etyczne


Etycy w mentalności eugenicznej dostrzegają wiele zagrożeń:
  • Eugenika odwraca uwagę od dobra osoby i skierowuje ją ku dobru ludzkości (pytanie, kto do tej ludzkości przynależy, skoro wiadomo, że nie wszyscy mamy pożądane geny?).
  • Myślenie eugeniczne jest z założenia „klasowe” – dzieli ludzi na kategorie: tych, którzy dysponują odpowiednimi cechami, i tych „gorszych”, których trzeba wyeliminować (dawniej narzędziem była sterylizacja, dziś podejmuje się działania mające na celu wyeliminowanie osobników posiadających zły materiał genetyczny przez niedopuszczenie do ich urodzenia).
  • Usuwanie choroby wraz z jej nosicielem jeszcze przed narodzeniem powoduje zmianę myślenia o osobach, które przyszły na świat obarczone tą chorobą, o niepełnosprawnych i upośledzonych; ich życie w tym świetle ma niską jakość (powraca kategoria „życia niewartego życia”).
  • W swej istocie działania eugeniczne są selektywne; należy zadać pytanie: kto i w czyim imieniu wyznacza kryteria selekcji?
  • Negatywnej ocenie etycznej podlegają przede wszystkim wszelkie środki wykorzystywane do realizacji eugenicznej mentalności, a zatem: klonowanie, diagnostyka prenatalna (jeśli jej celem jest aborcja selektywna), diagnostyka preimplantacyjna.   

 

 

 

Głos Kościoła


Wszelkie zastosowanie wiedzy uzyskanej w drodze badań nad ludzkim genomem w celu napiętnowania lub dyskryminacji jednostek mających geny patogenne lub szczególnie narażonych na określone choroby, jest moralnie niedopuszczalne, sprzeciwia się bowiem niezbywalnej godności i równości wszystkich ludzi oraz sprawiedliwości społecznej. (…) Członkowie Papieskiej Akademii pragną napiętnować wraz z Ojcem Świętym „powstawanie i szerzenie się nowego eugenizmu selektywnego, który prowadzi do eliminacji embrionów i płodów dotkniętych jakąś chorobą”, powołując się czasem na rzekome różnice antropologiczne i etyczne między różnymi fazami rozwoju życia przed narodzeniem (Papieska Akademia Pro Vita, Komunikat IV Zgromadzenia Plenarnego na temat badań nad genomem ludzkim).

 

Fragment książki: Bioetyka w szkole, Wydawnictwo Salwator