5-tygodniowy embrionPrzyjrzyjmy się rozwojowi embrionu ludzkiego. Po zapłodnieniu komórki jajowej, następują pierwsze, bardzo intensywne podziały komórkowe. Od chwili połączenia się gamet, komórka jajowa zawiera specyficzną dla rodzaju ludzkiego liczbę 46 chromosomów, w których umiejscowiony jest kod genetyczny, to jest kwas dezoksyrybonukleinowy (DNA). Ta liczba chromosomów jest specyficzna i ściśle określona dla każdego gatunku istot żyjących.

Po tym pierwszym okresie intensywnych podziałów komórkowych, około trzeciego tygodnia następuje utworzenie się tarczy zarodkowej, zawierającej ekto-, mezo- i endodermę.

Od czwartego tygodnia po zapłodnieniu rozpoczyna się etap rozwoju zarodkowego, który trwa aż do ósmego tygodnia. Zaczynają różnicować się tkanki i dochodzi do tworzenia się zawiązków pierwotnych wszystkich głównych układów.

W dziewiątym tygodniu życia rozpoczyna się etap rozwoju płodowego, który trwa aż do momentu narodzin. Wytworzone zostają narządy ostateczne z zawiązków narządów pierwotnych 1.

Jak mogliśmy zauważyć, od momentu połączenia się gamet, mamy do czynienia z rozwijającym się życiem ludzkim, które realizuje swój program rozwojowy zapisany w kodzie genetycznym. Czy jednak rozwijającemu się embrionowi przysługuje status osoby?

Na początek należy stwierdzić, że biologia nie może odpowiedzieć na to pytanie. Pojęcie "osoba" nie jest bowiem pojęciem biologicznym, ale filozoficznym. Spróbujmy więc dać odpowiedź na to pytanie w oparciu o klasyczną definicję osoby według Boecjusza.

"Osoba jest to indywidualna substancja rozumnej natury".

W terminie "osoba" możemy więc wyróżnić: indywidualność i rozumną naturę. Czy owe "składniki" mają zastosowanie w odniesieniu do embrionu?

a) Problem indywidualności embrionu.


Natychmiast po zapłodnieniu następuje proces ukierunkowania komórek na formację płodu, dziecka i istnienia dorosłego. W związku z powyższym, ewidentnym staje się fakt, że embrion stanowi funkcjonalną jedność. Rozwijając się jako organizm zunifikowany, od momentu pierwszych podziałów komórkowych, rozpoczyna się synchroniczny, harmonijny rozwój w integralne części organizmu. Ten rozwój funkcjonalny, zmierzając w określonym kierunku (rozwój teleologiczny), kierowany jest przez "pryncypium życia", zwanym przez Arystotelesa "duszą". Wczesne komórki embrionalne nigdy nie doszłyby do jakiejkolwiek jedności funkcjonalnej, gdyby nie zostały wcześniej "zaprogramowane" w kierunku utworzenia jedności jako całości funkcjonalnej. Należy więc stwierdzić, że embrion jest indywidualnym, teleologicznie (celowościowo) zaprogramowanym istnieniem, którego rozwój dąży do osiągnięcia postaci dojrzalej. Żyjący organizm podlega zmianom, rośnie większy lub mniejszy, rozwija poszczególne swoje części, ale zawsze pozostaje tym samym, żywym, indywidualnym organizmem, zachowując funkcjonalną jedność, ukierunkowanym przez "pryncypium życia" do swojego dalszego rozwoju i aktywności życiowej 2.

b) Czy embrion posiada rozumną naturę?


Rozwój embrionu jest procesem nieustannym, zdeterminowanym przez tę samą, teleologicznie zorientowaną "siłę", która na poziomie genetycznym determinuje i kieruje rozwojem organizmu jako funkcjonalnej jedności. Każde ludzkie istnienie, od momentu poczęcia aż do śmierci, posiada tę samą naturę, jaką jest natura ludzka.

Dorosły człowiek posiada normalnie zdolność dokonywania aktów rozumnych i samoświadomościowych. Te możliwości ukazują jego rozumną naturę. Jednak posiadanie tychże możliwości musi pochodzić ze zdolności rozwoju, które wpisane są w indywidualną naturę od samego początku. Te możliwości nie mogą wyrastać "z niczego", gdyż byłyby niewytłumaczalne. "Ex nihilo nihil"; "z niczego nic nie powstaje". Byt posiadający naturę rozumną, choćby w sposób potencjalny, musi posiadać ją od samego początku, tak aby mogła być ona później nieustannie rozwijana.

Uwzględniając to wszystko, co zostało wyżej stwierdzone, należy wyciągnąć wniosek, że również ludzki embrion, który rozwija się w płód, dziecko i osobę dorosłą, posiada rozumną naturę od momentu poczęcia, która stopniowo, w czasie dalszego rozwoju się ujawnia. Natura rozumna jest cechą, która przynależy do ludzkiego istnienia od momentu połączenia się gamet. Cechy tej nie można w sobie wyćwiczyć, gdyż jest ona dana osobie ludzkiej. Rozumność, która jeszcze pozostaje nieujawniona przez embrion, z czasem, w trakcie dalszego rozwoju organicznego, będzie warunkowała zdolność wykonywania ściśle ludzkich aktów, w tym również aktów samoświadomościowych 3. W związku z powyższym należy stwierdzić, że embrion ludzki posiada naturę rozumną, tak samo jak posiada ją każdy dorosły człowiek; różnica polega jedynie na tym, że natura ta, w przypadku embrionu, pozostaje czasowo nie ujawniona.

 

(Fragment książki Ks. Artura Jerzego Katolo: "ABC bioetyki ")